Portfolio als kompas voor praktijkleren

Van motivatie naar betekenisvol leren

Voordat Jeroen Vis docent economie en bedrijfskunde werd, werkte hij jarenlang in sales en marketing. En eerlijk is eerlijk: hij schrok wel een beetje toen hij het onderwijs instapte. ‘Veel havoleerlingen waren nauwelijks gemotiveerd. Ze zagen de lessen als verplichte kost en begrepen niet goed waarom ze deze kennis moesten leren.’ 

De link met de praktijk en de echte wereld ontbrak. Daarnaast vond Jeroen dat belangrijke vaardigheden, zoals plannen, presenteren en samenwerken, nog niet genoeg aandacht kregen. Dat moest anders. Samen met collega Patrick Fränzel ontwikkelde hij daarom het praktijkgerichte examenvak Business voor het profiel Economie & Maatschappij. Later sloot ook wiskundedocent Fethi Gözegir aan. Voor leerlingen met het profiel Natuur & Technologie werd het vak Tech ontwikkeld.

Door te reflecteren op wat ze doen en leren, ontdekken leerlingen waar ze goed in zijn en wat bij hen past.
Fethi Gözegir, docent wiskunde

Zo ontstond een onderwijsaanpak waarin praktijkervaring, eigenaarschap en reflectie centraal staan. Het Catwise Portfolio wordt hierbij ingezet als instrument om leerlingen stap voor stap een LOB-dossier op te laten bouwen, mét resultaat. 

Leren in de echte wereld

In beide examenvakken staat praktijkgericht leren centraal. Vier dagen per week krijgen de leerlingen theorielessen. Op vrijdag werken zij aan praktijkopdrachten waarbij ze de theorie moeten toepassen. Zo kunnen zij bijvoorbeeld een eigen onderneming starten binnen het Junior Company-programma of werken met innovatieve technieken in de Makerspace. Daarnaast voeren zij opdrachten uit voor lokale bedrijven en maatschappelijke organisaties.

Zo bedachten leerlingen van het VeenLanden College een personeelscampagne voor een techniekbedrijf. ‘De leerlingen bedachten een campagne voor TikTok. Dat was een eyeopener voor de HR-medewerker, die tot dan toe altijd nieuwe medewerkers via LinkedIn probeerde te vinden,’ vertelt Jeroen.

Het leuke hiervan is dat leerlingen ervaren dat hun ideeën ertoe doen. Ze werken niet alleen voor een cijfer, maar aan echte oplossingen voor vraagstukken buiten de schoolmuren. Zo bouwen zij stap voor stap aan praktijkervaring én aan een stevige basis voor hun toekomst.

Het portfolio maakt ontwikkeling zichtbaar

Het VeenLanden College werkte al met andere producten van Catwise en was tevreden over de samenwerking. De stap naar de Portfolio-module lag daardoor voor de hand. Volgens Jeroen is de persoonlijke begeleiding van Catwise een groot voordeel: ‘Het fijne van de onderwijsadviseur van Catwise is dat ze meedenkt en met maatwerkoplossingen komt.’

Het portfolio wordt ingezet als instrument om leerlingen stap voor stap een LOB-dossier op te laten bouwen. Hierin laten zij zien welke kennis, vaardigheden en inzichten zij hebben opgedaan en wat zij hebben geleerd tijdens praktijkactiviteiten. 

Zo zijn er ook excursies en gastlessen van onder andere hogeschooldocenten. Op deze manier krijgen leerlingen een concreet beeld van verschillende werkgebieden en vervolgopleidingen. Deze activiteiten zijn een vast onderdeel van het onderwijsprogramma en dragen actief bij aan loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB).

Fethi noemt als voorbeeld een excursie naar KPMG. ‘Bij KPMG werken oud-leerlingen van onze school. Zij verzorgden een workshop accountancy, waarbij leerlingen op locatie een praktijkopdracht uitvoerden. Zo ervaren ze direct wat het werk inhoudt. Een leerling zei achteraf: “Accountancy is veel leuker dan ik dacht!”’
Leerlingen ontdekken in de praktijk waar hun talenten liggen en wat bij hen past. ‘Na een bedrijfsbezoek wil ik bijvoorbeeld van hen weten wat ze meenemen en wat ze hebben geleerd’, vertelt Fethi. ‘Wat vond je leuk en wat minder? Zou je hier zelf iets mee willen? Door te reflecteren op wat ze doen en leren, ontdekken leerlingen waar ze goed in zijn en wat bij hen past.’

Terugkijken én vooruitkijken

Tot slot schrijven leerlingen in havo 5 op basis van hun portfolio een uitgebreid reflectieverslag. Sinds dit schooljaar wordt dit reflectieverslag aangevuld met een mondeling waarin ze hun vooruitgang en groei presenteren. 

Leerlingen kijken met behulp van het portfolio actief terug op hun leerproces en beschrijven hoe zij zich hebben ontwikkeld. Waar begonnen zij en waar staan zij nu? Welke ervaringen hebben hun beeld van de toekomst beïnvloed? En welke gesprekken en praktijkmomenten hebben hen geholpen bij het maken van keuzes?

Het fijne van de onderwijsadviseur van Catwise is dat ze meedenkt en met maatwerkoplossingen komt.
Jeroen Vis, docent economie en bedrijfskunde

Dankzij het mondeling oefenen zij niet alleen reflectievaardigheden, maar ook presenteren en het omgaan met spanning. Het portfolio fungeert hierbij als stevige basis. Alles wat zij hebben gedaan en geleerd is al overzichtelijk vastgelegd. 

Zo helpt het portfolio leerlingen om niet alleen terug te kijken, maar ook vooruit. Ze krijgen beter zicht op wat bij hen past en kunnen daardoor gerichter keuzes maken voor hun vervolgopleiding.

Wat praktijkleren oplevert

Niet iedere havoleerling komt volledig tot zijn of haar recht in een puur theoretische leeromgeving. Sommige leerlingen leren het beste door te doen, te organiseren en te experimenteren. De praktijkgerichte vakken Business en Tech bieden hiervoor ruimte. Zij geven leerlingen de kans om initiatief te nemen, samen te werken met externe partijen en verantwoordelijkheid te dragen voor echte projecten.

Het resultaat is zichtbaar in de groei die leerlingen doormaken. Docenten zien hoe leerlingen opbloeien wanneer zij merken dat hun werk betekenis heeft. Het portfolio ondersteunt dit proces door de ontwikkeling van deze leerlingen vast te leggen en tastbaar te maken.

De aanpak van het VeenLanden College trekt inmiddels ook de aandacht van andere scholen. Regelmatig komen collega-scholen langs om te zien hoe praktijkgericht leren en het werken met portfolio’s vorm krijgen in de dagelijkse onderwijspraktijk.

Zo groeit praktijkervaring op het VeenLanden College uit tot een kompas voor de toekomst. Leerlingen ontwikkelen niet alleen kennis en vaardigheden, maar ook zelfinzicht en richting. Het Catwise portfolio ondersteunt hen daarbij stap voor stap en helpt hen om hun eigen leerroute bewust vorm te geven.

Goed om te weten

Praktijkgericht onderwijs in de havo is volop in ontwikkeling. In het schooljaar 2025-2026 doen zo’n 240 scholen mee aan de landelijke pilot met praktijkgerichte programma’s (HavoP-pilot) voor Maatschappij en Technologie, waaronder het VeenLanden College. Deze programma’s, ontwikkeld samen met SLO, leggen de nadruk op leren door te doen en helpen leerlingen bij het maken van een bewuste keuze voor hun vervolgopleiding.

Vanaf volgend schooljaar kunnen alle havoscholen HavoP aanbieden, in een klein of groot programma.